Cách nhanh nhất để học vẽ truyện tranh là vẽ xong một truyện ngắn từ bốn đến tám trang, chứ không phải bắt đầu một bộ dài trăm chương rồi bỏ dở ở chương hai. Truyện ngắn buộc bạn đi đủ mọi khâu: viết kịch bản, phân khung, dựng nhân vật, vẽ, lồng thoại, và nhìn thấy một sản phẩm trọn vẹn. Mỗi khâu đều có nghề riêng, và người mới thường chỉ để ý đến khâu vẽ.
Bài này đi theo đúng trình tự làm một truyện ngắn trên máy, chú trọng những khâu ít được dạy: kịch bản, nhịp khung, dẫn mắt người đọc và chữ tiếng Việt trong bóng thoại. Phần cuối bàn chỗ AI giúp được trong quy trình, và vì sao phần lời thoại nên là của chính bạn.
Bắt đầu bằng một truyện bốn đến tám trang
Truyện ngắn có ưu điểm là ý tưởng có thể gói trong một câu. "Một cậu bé giao hàng đi lạc trong con hẻm mê cung và được một bà cụ bán chè chỉ đường bằng cách rất lạ." Câu này có nhân vật, tình huống, và một điểm bẻ ở cuối. Nếu bạn không viết được ý tưởng thành một câu như vậy, truyện thường chưa đủ rõ để vẽ.
Độ dài bốn đến tám trang đủ để có mở đầu, diễn biến, điểm bẻ và kết, mà vẫn xong trong vài tuần vẽ buổi tối. Với truyện đăng mạng dạng cuộn dọc trên điện thoại, đơn vị là số khung thay vì số trang, nhưng tinh thần tương tự: khoảng hai mươi đến bốn mươi khung cho một truyện trọn vẹn.
Đừng vội nghĩ về bộ truyện lớn mình ấp ủ. Hãy coi vài truyện ngắn đầu tiên như những bài tập để biết bạn mất bao lâu cho một trang, khâu nào chậm nhất, kiểu nhịp nào mình thích. Đến khi bắt tay vào truyện dài, bạn đã có số liệu thật về sức mình chứ không ước đoán. Nhiều người vẽ truyện chuyên nghiệp vẫn giữ thói quen vẽ truyện ngắn xen giữa các dự án dài để thử phong cách và cách kể mới.
Viết kịch bản theo trang và theo khung
Kịch bản truyện tranh khác truyện ngắn văn xuôi ở chỗ nó được viết sẵn theo đơn vị hình. Cách làm dưới đây gọn và đủ cho truyện ngắn.
- Viết ý tưởng một câu, như ví dụ ở trên.
- Chia bốn nhịp: mở, đẩy, bẻ, kết. Mỗi nhịp một hai câu tả điều xảy ra.
- Rải nhịp lên số trang. Với truyện sáu trang, mở chiếm một trang, đẩy hai đến ba trang, bẻ một trang, kết một trang. Điểm bẻ nên rơi vào đầu một trang mới để người đọc lật sang là thấy.
- Viết từng trang thành danh sách khung. Mỗi khung một dòng: tả cảnh ngắn, ai làm gì, thoại nếu có. Mỗi trang thường từ ba đến sáu khung.
- Đọc to lời thoại. Câu nào đọc lên thấy giống văn viết, cắt ngắn lại. Thoại truyện tranh là lời nói, không phải lời kể.
- Gạch bỏ những gì hình đã nói. Nếu khung cho thấy trời mưa, nhân vật không cần nói "trời mưa quá". Thoại dành cho điều hình không thể hiện được: suy nghĩ, ý định, câu đùa.
Kịch bản xong, để nguyên một hai ngày rồi đọc lại. Khoảng cách thời gian giúp bạn thấy chỗ thừa mà lúc viết không thấy.
Chọn cỡ khung theo việc nó phải làm
Mỗi cỡ khung có một tác dụng kể chuyện. Dùng cùng một cỡ khung suốt truyện làm nhịp đều đều, đọc buồn ngủ. Bảng dưới gợi ý cách chọn.
| Kiểu khung | Tác dụng | Dùng khi |
|---|---|---|
| Khung rộng toàn cảnh | Cho người đọc biết đang ở đâu | Đầu truyện, đổi bối cảnh, sau một cảnh dồn dập cần thở |
| Khung trung, thấy nửa người | Kể hành động và đối thoại | Phần lớn diễn biến, hai nhân vật nói chuyện |
| Cận cảnh mặt hoặc tay | Nhấn cảm xúc, chi tiết quan trọng | Phản ứng, đồ vật then chốt, khoảnh khắc nhận ra |
| Khung dài hẹp nhiều cái liên tiếp | Thời gian trôi nhanh, dồn dập | Đuổi bắt, đếm ngược, hồi hộp |
| Khung lớn chiếm nửa hoặc cả trang | Khoảnh khắc ấn tượng nhất | Điểm bẻ, cảnh hoành tráng, một lần mỗi truyện ngắn là đủ |
| Khung không viền | Cảm giác mở, mơ hồ, hồi tưởng | Ký ức, giấc mơ, kết truyện lửng |
Phác cả trang ở cỡ nhỏ trước khi vẽ khung nào chi tiết. Nhìn trang như một tổng thể: khung lớn nằm ở đâu, mắt đi đường nào, trang có cân không. Với truyện cuộn dọc, khoảng trống giữa các khung đóng vai trò thời gian: khoảng càng dài, người đọc cảm thấy thời gian trôi càng lâu.
Dẫn mắt người đọc qua trang
Truyện tranh in theo lối phổ biến ở Việt Nam đọc từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, giống đọc chữ. Truyện dịch từ một số nước châu Á có thể đọc từ phải sang trái; khi vẽ truyện của mình, chọn một hướng và giữ nhất quán. Người đọc không nên phải dừng lại tự hỏi khung nào đọc trước.
Hướng nhìn của nhân vật, hướng chuyển động và vị trí bóng thoại là ba công cụ dẫn mắt. Nhân vật ở cuối trang phải nhìn hoặc bước về phía mép phải sẽ kéo người đọc lật trang. Bóng thoại của người nói trước đặt cao hơn và lệch trái hơn bóng của người nói sau. Nếu hai nhân vật đối thoại, giữ nguyên vị trí trái phải của họ trong các khung liên tiếp; đổi chỗ đột ngột làm người đọc lẫn ai nói câu nào.
Với truyện cuộn dọc để đọc trên điện thoại, mọi thứ thẳng hàng theo một trục, nên dẫn mắt đơn giản hơn nhưng nhịp lại khó hơn. Bạn không có lần lật trang để giấu điểm bẻ; thay vào đó dùng một khoảng trống dài hoặc một khung đen trước khung bất ngờ. Vẽ trên canvas hẹp và rất dài, thường xuyên xem thử trên điện thoại thật để biết mỗi màn hình người đọc thấy được bao nhiêu.
Lồng thoại và chữ tiếng Việt
Đặt chữ trên lớp riêng, ở trên cùng. Sửa thoại là việc xảy ra đến tận phút chót. Chữ nằm trên lớp riêng thì sửa không ảnh hưởng hình, và có thể dịch sang ngôn ngữ khác bằng cách thay lớp chữ.
Chọn phông hỗ trợ đầy đủ dấu tiếng Việt. Nhiều phông chữ truyện tranh đẹp được làm cho tiếng Anh, gặp chữ có dấu thì dấu bị lệch, chồng lên nhau hoặc rơi về phông mặc định. Gõ thử câu có đủ dấu như "Ừ, để mai mình ghé quán chè ở đầu hẻm nhé" trước khi chọn. Kiểm giấy phép của phông xem có cho dùng trong ấn phẩm, kể cả khi bán.
Ít chữ trong mỗi bóng. Một bóng thoại nên đọc được trong vài giây. Câu dài thì chia thành hai bóng nối nhau. Truyện tranh không phải chỗ cho đoạn văn.
Đuôi bóng chỉ đúng người nói. Đuôi bóng hướng về miệng nhân vật, không đâm vào mặt. Suy nghĩ dùng bóng mây, tiếng hét dùng bóng gai, tiếng thì thầm dùng viền nét đứt; giữ một quy ước suốt truyện.
Chừa chỗ cho chữ từ lúc phác. Lỗi thường gặp là vẽ khung xong mới thấy không còn chỗ đặt bóng, phải che mất tay hay mặt nhân vật. Phác vị trí bóng ngay từ bước chia trang.
AI trong quy trình vẽ truyện tranh: góp ý thì được, kể thay thì không
Nhờ phản biện kịch bản. Câu lệnh mẫu: "Đây là dàn ý một truyện tranh sáu trang, mỗi dòng một trang. Đóng vai biên tập viên khó tính: chỉ ra chỗ nhịp chậm, chỗ điểm bẻ chưa đủ bất ngờ, chỗ thoại có thể thay bằng hình. Không viết lại kịch bản." Dòng cuối quan trọng, để AI không tự viết đè lên giọng của bạn.
Lời thoại nên là của bạn. Thoại do AI viết thường trôi chảy nhưng giống nhau, thiếu giọng vùng miền và cái tật nói riêng của từng nhân vật. Người đọc truyện tranh nhớ nhân vật qua cách họ nói. Có thể hỏi AI xem câu thoại có tự nhiên không, nhưng câu chữ cuối cùng do bạn chọn.
Nền tham khảo, không phải nền nộp. Ảnh AI tạo có thể giúp bạn hình dung ánh sáng một con hẻm lúc chạng vạng. Nhìn rồi tự vẽ nền, hoặc chụp ảnh thật con hẻm gần nhà làm tham khảo. Nếu có khung nào dùng hình AI, ghi rõ ở phần thông tin truyện.
Tôn trọng người vẽ khác. Không dùng AI để làm ra truyện "theo nét của" một tác giả truyện tranh đang hoạt động, nhất là để đăng hay bán. Học từ người khác bằng cách phân tích cách họ phân khung, rồi tìm cách kể của riêng mình.
Giữ nhân vật nhất quán qua hàng chục khung
Truyện tranh bắt bạn vẽ cùng một nhân vật ở hàng chục góc độ trong một truyện ngắn. Chỗ dễ trượt nhất là những thứ nhỏ: kiểu tóc mái, vết sẹo bên má nào, chiếc túi đeo vai trái hay vai phải, áo có mấy cúc. Người đọc có thể không gọi tên được lỗi, nhưng cảm giác "nhân vật hơi khác" làm họ bị đẩy ra khỏi câu chuyện. Dựng một bảng nhân vật đơn giản trước khi vẽ trang đầu, gồm mặt chính diện, nghiêng, sau lưng và ba biểu cảm, cùng một dải màu cố định.
Với vẽ số, bạn có vài lợi thế. Có thể tái dùng nền: vẽ kỹ căn phòng một lần, rồi dùng lại ở nhiều khung với góc cắt khác nhau, chỉ vẽ thêm chi tiết thay đổi. Có thể dùng mẫu người ba chiều có sẵn trong một số ứng dụng để xoay tư thế khó như nhìn từ dưới lên, rồi vẽ đè lên bằng nét của mình. Cách này hợp lệ và phổ biến, miễn là bạn vẽ lại chứ không để nguyên khối hình máy.
Một thói quen cuối: vẽ cùng lúc các khung của một trang, không vẽ xong khung một rồi mới sang khung hai. Khi làm song song, bạn thấy ngay nhân vật ở khung ba to hơn khung một hay không, và giữ được độ đậm nét, mức chi tiết đều nhau trên cả trang.
Câu hỏi thường gặp
Chưa vẽ đẹp thì có nên vẽ truyện tranh không?
Có. Truyện tranh sống bằng cách kể nhiều hơn bằng độ đẹp của từng nét. Nhiều truyện được yêu thích có nét vẽ rất đơn giản nhưng nhịp kể và thoại tốt. Vẽ truyện ngắn còn là cách tập vẽ hiệu quả vì bạn phải vẽ một nhân vật ở rất nhiều góc và tư thế.
Truyện tranh cuộn dọc khác truyện tranh theo trang thế nào khi vẽ?
Truyện cuộn dọc vẽ trên canvas hẹp và rất dài, đọc trên điện thoại, nhịp được tạo bằng khoảng trống giữa các khung thay cho lần lật trang. Truyện theo trang thì cân đối từng trang như một tổng thể và dùng lần lật trang để tạo bất ngờ.
Mỗi trang truyện tranh nên có bao nhiêu khung?
Với truyện ngắn cho người mới, khoảng ba đến sáu khung mỗi trang là dễ đọc. Ít khung hơn làm trang thoáng và chậm, nhiều khung hơn làm nhịp nhanh nhưng dễ rối. Quan trọng là thay đổi cỡ khung theo việc nó phải kể.
Vì sao chữ tiếng Việt trong bóng thoại bị lệch dấu?
Phông chữ đang dùng có thể không được thiết kế đủ cho tiếng Việt, nên dấu bị đặt sai chỗ hoặc lấy từ phông khác. Gõ thử một câu có đủ các dấu và chữ đặc biệt trước khi chọn phông, và chọn phông được ghi rõ hỗ trợ tiếng Việt.
Có nên nhờ AI viết lời thoại cho truyện không?
Không nên để AI viết thay. Thoại là nơi thể hiện giọng riêng của từng nhân vật, và thoại do AI viết thường na ná nhau. Có thể nhờ AI góp ý xem câu nào dài, câu nào thiếu tự nhiên, rồi tự sửa bằng lời của mình.
Vẽ truyện tranh ngắn mất bao lâu?
Tuỳ độ chi tiết và giờ rảnh. Một truyện sáu trang nét đơn giản, vẽ buổi tối, có thể xong trong vài tuần. Ghi lại thời gian thật cho từng khâu ở truyện đầu tiên để ước lượng sát hơn cho truyện sau.