Học vẽ trên máy tính bảng không khó hơn vẽ giấy, nhưng khó theo kiểu khác: cái bạn phải làm quen đầu tiên là cảm giác bút trượt trên mặt kính và cả trăm nút chỉnh, chứ không phải hình khối hay màu sắc. Người mới thường bỏ cuộc ở tuần thứ hai không phải vì vẽ xấu, mà vì máy chưa được chỉnh cho hợp tay, canvas đặt quá lớn làm máy giật, và mỗi lần mở ứng dụng lại lạc giữa các bảng cọ.
Bài này dành cho người lớn đã hoặc chưa từng vẽ giấy, muốn chuyển sang vẽ số để minh hoạ, vẽ truyện hay đơn giản là vẽ cho vui. Bài đi qua ba việc theo đúng thứ tự: chọn kiểu thiết bị, thiết lập trước nét đầu tiên, rồi lịch tập bốn tuần. Phần cuối bàn cách dùng chatbot AI như một người hướng dẫn kiên nhẫn, chứ không phải cái máy vẽ thay. Tên phần mềm và thiết bị không được nêu, vì tính năng đổi theo từng bản cập nhật; bạn nên kiểm lại trong phiên bản mình đang dùng.
Vẽ số khác vẽ giấy ở những điểm nào
Điểm khác lớn nhất là bạn được làm lại vô hạn. Trên giấy, một nét sai buộc bạn phải tẩy, chấp nhận vết bẩn hoặc vẽ đè. Trên máy, một cái chạm hai ngón là nét biến mất. Điều này nghe như lợi thế, nhưng với người mới nó dễ thành cái bẫy: bạn vẽ một đường, không ưng, hoàn tác, vẽ lại, cứ thế hai mươi lần mà không bao giờ học được cách đặt nét dứt khoát. Người vẽ giấy lâu năm chuyển sang máy thường tiến nhanh hơn chính vì họ đã quen sống chung với nét sai.
Điểm khác thứ hai là cảm giác tay. Mặt kính trơn hơn giấy nhiều, đầu bút nhựa không có độ bám, nên nét đầu tiên thường run hoặc trượt quá đà. Nhiều người dán thêm miếng dán mặt nhám để có lực cản giống giấy; cách này giúp nhiều người quen nhanh hơn, đổi lại đầu bút mòn nhanh hơn và màn hình hơi mờ đi. Thêm vào đó là chuyện mắt và tay nằm ở hai chỗ khác nhau nếu bạn dùng bảng vẽ không màn hình, phần dưới sẽ bàn.
Điểm khác thứ ba là phóng to. Trên máy bạn có thể phóng một con mắt lên bằng cả màn hình và tỉa từng sợi mi. Người mới rất thích làm vậy, rồi khi thu nhỏ lại thì thấy khuôn mặt lệch, vì suốt một giờ họ không hề nhìn tổng thể. Nguyên lý hình khối, sáng tối, bố cục thì vẫn y nguyên như vẽ giấy; máy chỉ thay dụng cụ, không thay việc học nhìn.
Ba kiểu thiết bị và điều cần xem trước khi mua
Có ba kiểu thiết bị phổ biến cho người vẽ số. Bảng dưới không xếp hạng hãng nào, chỉ nêu đặc điểm của từng kiểu để bạn tự đối chiếu với nhu cầu và chỗ ngồi của mình.
| Kiểu thiết bị | Cách dùng | Hợp với ai | Điều cần thử trước khi mua |
|---|---|---|---|
| Máy tính bảng có bút | Vẽ thẳng lên màn hình, cầm đi đâu cũng được, ứng dụng vẽ cài trên máy | Người cần vẽ ở nhiều chỗ, vẽ phác và minh hoạ khổ vừa | Độ trễ của nét khi vẽ nhanh, khoảng hở giữa đầu bút và nét hiện ra, máy có nóng khi mở canvas nhiều lớp không |
| Bảng vẽ không màn hình | Cắm vào máy tính, tay vẽ trên bảng nhưng mắt nhìn màn hình máy tính | Người đã có máy tính đủ mạnh, muốn chi ít, chịu khó tập phối hợp tay mắt | Diện tích vùng vẽ có vừa với cỡ màn hình không, mặt bảng có trơn quá không |
| Bảng vẽ có màn hình | Màn hình phụ nối với máy tính, vẽ trực tiếp lên màn hình đó | Người vẽ nhiều giờ mỗi ngày tại một bàn cố định | Độ lệch giữa đầu bút và con trỏ ở các góc màn, độ chính xác màu, nhiệt độ mặt kính sau một giờ |
Thông số áp lực bút ghi trên hộp, kiểu vài nghìn mức, không nói lên nhiều điều: tay người không phân biệt nổi chừng ấy mức. Điều đáng thử hơn là bạn có vẽ được một nét rất mảnh khi chỉ chạm nhẹ, và một nét đậm đều khi ấn vừa, mà không phải ghì tay hay không. Nếu được, mang theo một bản phác nhỏ ra cửa hàng và vẽ thử mười phút. Máy cũ đời trước vẫn vẽ tốt cho người mới; đừng để chuyện chọn máy kéo dài thành lý do chưa bắt đầu.
Thiết lập trước nét vẽ đầu tiên
Mười lăm phút chỉnh máy lúc đầu tiết kiệm cho bạn hàng tuần bực bội. Làm theo thứ tự dưới đây, ghi lại thông số đã chọn để khi cài lại ứng dụng thì khỏi mò.
- Chỉnh đường cong áp lực. Hầu hết ứng dụng vẽ có mục cho bạn vẽ thử vài nét tự nhiên rồi tự gợi ý đường cong. Nếu tay bạn nhẹ, kéo đường cong lên để chạm nhẹ đã ra nét rõ; nếu tay nặng, kéo xuống để không phải nét nào cũng đậm hết cỡ.
- Gán cử chỉ hoàn tác và làm lại. Thường là chạm hai ngón và ba ngón. Học thuộc ngay hôm đầu, vì bạn sẽ dùng nó hàng trăm lần.
- Bật chế độ chỉ nhận bút, bỏ qua lòng bàn tay. Tay đặt lên mặt kính mà máy tưởng là ngón tay thì sẽ vẽ ra những vệt lạ. Găng tay hai ngón cho người vẽ số là món rẻ và giúp tay trượt êm.
- Đặt kích thước canvas mặc định. Chi tiết ở mục ngay sau. Với người mới, một khổ trung bình là đủ, đừng mở khổ lớn nhất máy cho phép.
- Bật tự động lưu và tìm nơi lưu bản gốc. Biết tệp nằm ở đâu, sao lưu sang chỗ khác mỗi tuần. Mất một bức vẽ ba buổi vì máy lỗi là cú đau nhất của người mới.
- Chỉnh tư thế và ánh sáng. Máy tính bảng nên kê nghiêng như giá vẽ nhỏ, không đặt phẳng trên đùi. Đèn phòng đặt sao cho không phản chiếu lên mặt kính. Cổ tay mỏi sau nửa giờ là dấu hiệu phải đổi tư thế, không phải cố thêm.
Sau bước cuối, mở một trang trống và vẽ mười đường thẳng, mười đường cong, mười vòng tròn. Nếu nét vẫn run hay đứt quãng, quay lại bước một trước khi nghĩ rằng tay mình kém.
Kích thước canvas và độ phân giải: con số nào cho việc nào
Canvas là tờ giấy số, đo bằng điểm ảnh. Câu hỏi "nên mở bao nhiêu" phụ thuộc vào việc bạn định làm gì với bức tranh. Nếu chỉ để đăng mạng xã hội hay lưu làm bài tập, cạnh dài khoảng hai đến ba nghìn điểm ảnh là thừa đủ. Nếu muốn in, bạn tính ngược từ khổ giấy: lấy số centimet chia cho 2,54 để ra inch, rồi nhân với mật độ in mong muốn, thường là 300 điểm mỗi inch cho bản in xem gần.
Ví dụ giả định: muốn in khổ A4, tức 21 nhân 29,7 centimet, ở 300 điểm mỗi inch, bạn cần khoảng 2.480 nhân 3.508 điểm ảnh. Bản in treo tường xem từ xa thì mật độ thấp hơn vẫn ổn. Phóng to một bức đã vẽ nhỏ lên khổ lớn sẽ làm nét nhoè; các công cụ phóng ảnh bằng AI có thể làm mịn nhưng cũng hay tự thêm chi tiết lạ vào tóc, vải, lá cây, nên phải soi lại từng vùng.
Cái giá của canvas lớn là bộ nhớ. Ứng dụng vẽ trên máy tính bảng thường giới hạn số lớp theo kích thước canvas: khổ càng to, càng ít lớp. Người mới hay mở khổ to nhất rồi bị giới hạn chỉ còn vài lớp, máy chạy ì, cọ trễ. Lời khuyên thực tế là tập ở khổ vừa, chỉ mở khổ in khi đã biết chắc bức đó sẽ in. Hệ màu khi vẽ cứ để mặc định của ứng dụng; chuyện màu in lệch so với màn hình là bước sau, khi bạn làm việc với nhà in.
Bốn tuần tập đầu: mỗi ngày 20 đến 30 phút
Mục tiêu bốn tuần đầu không phải là vẽ đẹp, mà là để tay quen dụng cụ đến mức bạn quên mất mình đang cầm bút điện tử. Lịch dưới đây là gợi ý; mỗi buổi chỉ cần 20 đến 30 phút, đều đặn quan trọng hơn dài.
| Tuần | Việc chính | Bài tập gợi ý | Dấu hiệu đã qua |
|---|---|---|---|
| 1 | Làm quen nét và áp lực | Kẻ đường thẳng, đường cong, xoắn ốc; tô dải chuyển từ nhạt sang đậm chỉ bằng lực tay | Vẽ được nét mảnh và nét đậm theo ý mà không phải nghĩ |
| 2 | Hình khối và lớp | Vẽ hộp, trụ, cầu; phác ở một lớp, vẽ nét sạch ở lớp khác, tô xám ở lớp thứ ba | Không còn vẽ nhầm lên lớp phác |
| 3 | Sáng tối bằng ba sắc xám | Vẽ lại đồ vật trên bàn bằng đúng ba sắc độ: sáng, trung, tối | Nhìn bản thu nhỏ vẫn đọc ra khối |
| 4 | Một bức nhỏ hoàn chỉnh | Chọn một góc phòng hoặc một ly cà phê, vẽ từ phác đến màu trong ba buổi | Có một bức trọn vẹn, lưu lại để sau so |
Trong suốt bốn tuần, hạn chế mỗi lần chỉ dùng ba cọ: một cọ phác, một cọ nét, một cọ tô. Kho cọ có sẵn rất hấp dẫn, nhưng đổi cọ liên tục làm bạn không biết nét xấu là do tay hay do cọ. Cuối mỗi tuần, đặt bài đầu tuần cạnh bài cuối tuần để tự thấy tiến bộ, thay vì so với tranh của người khác trên mạng.
Dùng AI làm thầy phụ khi mới vẽ số
Hỏi thuật ngữ và tính năng. Chatbot giải thích tốt những khái niệm như độ mờ, chế độ hoà trộn, mặt nạ lớp. Nhưng khi hỏi "nút đó nằm ở menu nào", câu trả lời hay sai vì giao diện đổi theo phiên bản. Hãy hỏi nguyên lý từ AI, còn vị trí nút thì tra hướng dẫn chính thức của ứng dụng.
Nhờ nhận xét bài tập, không nhờ chấm điểm. Chụp màn hình bài vẽ, gửi kèm câu lệnh như: "Đây là bài tập vẽ ba khối hộp, trụ, cầu của người mới học vẽ số tuần thứ hai. Nhận xét ba điểm về phối cảnh và sáng tối, mỗi điểm chỉ ra vị trí cụ thể trên hình và gợi ý một bài tập sửa. Không chấm điểm, không vẽ lại giúp." Nhận xét của AI về tỉ lệ và phối cảnh thường dùng được; nhận xét về cảm xúc hay "thẩm mỹ" thì nghe cho biết.
Nhờ lập lịch tập theo giờ rảnh thật. Kể cho chatbot bạn có bao nhiêu phút mỗi ngày, ngày nào bận, muốn vẽ gì sau ba tháng. Lịch nó đưa ra là bản nháp để bạn sửa, không phải mệnh lệnh.
Không nhờ AI vẽ thay rồi tô lại. Tạo ảnh bằng AI rồi đồ theo cho nhanh sẽ cho ra bức tranh đẹp ngay tuần đầu, nhưng tay bạn không học thêm được gì về hình khối. Ảnh AI có thể dùng làm tham khảo ánh sáng hay bố cục, nhìn rồi tự vẽ, giống như nhìn một bức ảnh chụp.
Giữ riêng tư khi gửi ảnh. Nếu vẽ chân dung người thân hay vẽ từ ảnh chụp trong nhà, cắt bỏ phần có mặt người khác, giấy tờ, số nhà trước khi gửi ảnh cho bất kỳ chatbot nào.
Những lỗi người mới vẽ số hay mắc
Phần lớn người bỏ vẽ số trong tháng đầu đều vấp một vài lỗi dưới đây. Biết trước thì dễ tránh.
- Phóng to quá sớm. Vẽ chi tiết mắt khi khuôn mặt chưa đúng khối. Quy tắc: chưa đúng ở cỡ nhỏ thì chưa phóng.
- Không lật ngang canvas. Lật ngang là cách nhanh nhất để thấy hình lệch, vì mắt đã quen với lỗi trên bản gốc. Gán phím tắt và lật mỗi mười phút.
- Nét run vì vẽ quá chậm. Nét dài nên kéo từ khuỷu tay hoặc vai, nhanh và dứt khoát. Chức năng làm mượt nét giúp được phần nào, nhưng bật quá cao thì nét bị trễ và cứng.
- Hoàn tác thay vì sửa. Thử vẽ đè lên nét sai bằng nét đúng, như vẽ giấy. Đến tuần thứ ba, đặt mục tiêu giảm số lần hoàn tác xuống một nửa.
- Mọi thứ trên một lớp. Không tách lớp phác và lớp nét khiến việc sửa thành cực hình. Bài riêng về layer trong cùng danh mục đi sâu chuyện này.
- Sưu tầm cọ thay vì vẽ. Tải hàng trăm bộ cọ rồi dành buổi tối thử cọ. Cọ đẹp không sửa được hình sai.
- Chỉ vẽ khi có hứng. Hai mươi phút mỗi ngày đánh bại ba giờ một lần mỗi tháng. Đặt máy ở chỗ dễ với tới, mở sẵn một canvas trống.
Nếu sau bốn tuần bạn vẫn thấy khó chịu với mặt kính, đó không phải thất bại. Một số người vẽ phác trên giấy rồi chụp đưa vào máy để tô màu, và đó là quy trình hoàn toàn hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp
Chưa biết vẽ giấy thì có nên học vẽ số luôn không?
Được. Nguyên lý hình khối, sáng tối và bố cục là chung, học trên máy hay trên giấy đều đến được. Chỉ cần nhớ hạn chế hoàn tác và tập nét dứt khoát, vì đó là thói quen mà người vẽ giấy có sẵn còn người học thẳng trên máy phải chủ động rèn.
Máy tính bảng loại phổ thông có vẽ được không hay phải mua máy chuyên dụng?
Máy phổ thông có hỗ trợ bút cảm ứng áp lực vẫn vẽ được cho người mới, kể cả máy đời cũ. Điều cần kiểm là bút có nhận lực nhấn, độ trễ nét chấp nhận được và máy không giật khi mở vài lớp. Nâng cấp sau khi đã vẽ đều đặn vài tháng vẫn chưa muộn.
Nên dán miếng dán mặt nhám lên màn hình để vẽ không?
Tuỳ cảm giác tay. Miếng dán nhám tạo lực cản giống giấy nên nét chắc hơn, nhưng làm đầu bút mòn nhanh và màn hình hơi mờ đi khi xem phim, đọc sách. Nếu được, mượn máy người quen đã dán để thử trước khi quyết định.
Canvas bao nhiêu điểm ảnh là đủ cho người mới tập?
Để tập và đăng mạng, cạnh dài khoảng hai đến ba nghìn điểm ảnh là đủ. Khổ to hơn chỉ cần khi bạn chắc sẽ in bức đó, và khi ấy tính theo khổ giấy nhân với mật độ in. Canvas quá lớn làm giảm số lớp được phép và khiến máy chạy chậm.
Dùng ảnh do AI tạo làm mẫu để vẽ theo có sao không?
Dùng làm tham khảo ánh sáng hay bố cục thì được, giống như xem một bức ảnh. Đồ lại nguyên ảnh AI thì tay không học được gì, và nếu đem bức đó đi khoe hay bán như tự sáng tác thì không trung thực với người xem.
Mỗi ngày tập bao lâu thì thấy tiến bộ?
Với đa số người lớn, hai mươi đến ba mươi phút mỗi ngày, đều trong bốn tuần, đã đủ để tay quen dụng cụ và thấy khác biệt rõ khi đặt bài đầu và bài cuối cạnh nhau. Tiến bộ về hình và màu thì cần nhiều tháng, như vẽ giấy.